حال اوست . و همچنين است اگر در صورتى كه اخراج خمس از سرمايه بكند تنزل مىكند از كسب اول به كسبى كه لايق شأن او نيست و يا كفايت مؤونهء او را نمىكند ، پس در اين صورت هم سرمايه از مؤونه محسوب است و خمس ندارد . مسأله 14 - اگر كسى چند رقم عايدى داشته باشد مثل تجارت و زراعت و صنعت و مثل آنها ، پس در سال مجموع عايدات و واردات خود را از هر جهت روى هم رفته حساب مىكند بعد از اخراج مؤونهء سال ، آنچه از مجموع باقى مانده خمس آن را مىدهد و لازم نيست كه براى هر نوعى سال جداگانه قرار بدهد . مسأله 15 - املاكى را كه دارد از درخت‌ها و حيوانات كه خمس به آنها تعلق نگرفته و يا گرفته و خمس آنها را داده بر سه قسم است : اول : آن كه مقصود باقى گذاردن آنهاست كه از عوايد متصلهء آن استفاده كند ، مثل درخت بيد و چنار كه مقصود ، استفاده از چوب و شاخهء آنها است و يا مثل گوسفند نر كه مقصود استفاده از چاقى آنها است ؛ واجب است خمس در اين صورت از شاخه‌هاى زيادى درخت و پشم و مو و كرك حيوان ، بلكه واجب است خمس كلفت شدن چوب درخت و چاق شدن حيوان . دوم : آن كه مقصود استفاده بردن از خود آن نباشد ، بلكه غرض استفاده بردن از حاصل آن است ، مثل درختان ميوه‌دار و شير و پشم حيوانات ، پس در اين صورت خمس به منافع آنها تعلق مىگيرد ، مثل ميوه و پشم و شير در صورتى كه از مؤونهء سال زيادتر باشند و اما به خود درخت و گوسفند تعلق نمىگيرد . سوم : آن كه مقصود او تأمين معاش و مخارج باشد از نگهدارى آنها مثل گوسفندى كه از شير آن امرار معاش مىكند و يا درختى كه از ميوهء آن زندگى مىنمايد ، پس در اين صورت خمس به زيادتر از مؤونهء سال تعلق مىگيرد . مسأله 16 - اگر با سرمايهء خود در عرض سال به يك نوع تجارت مشغول باشد ، پس اگر در بعض معاملات ضرر كند و در بعض ديگر منفعت ، جبران مىكند ضرر خود را